Wet- en regelgeving voor dierlocaties
Er bestaat geen afzonderlijke Kinderboerderijwet. Juist daardoor kunnen verplichtingen uit heel verschillende rechtsgebieden tegelijk relevant zijn.
Een kinderboerderij, dierenweide of zorglocatie is tegelijk een plaats waar dieren worden gehouden, mensen werken en bezoekers komen.
Daardoor kunnen regels en verantwoordelijkheden uit heel verschillende richtingen samenkomen: dierenwelzijn, diergezondheid, arbeidsveiligheid, infectiepreventie, gebouwen, brandveiligheid, voedsel, speelvoorzieningen, zorg, kinderopvang, privacy en de fysieke leefomgeving.
Dat maakt dit onderwerp ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt. Veel verplichtingen gelden bovendien alleen wanneer een bepaalde activiteit, functie of situatie aanwezig is.
KinderboerderijAdvies helpt daarom niet om zoveel mogelijk regels op een locatie van toepassing te verklaren. Wij helpen juist bepalen welke onderwerpen voor déze locatie relevant kunnen zijn, wie ervoor verantwoordelijk is en waar aanvullende deskundigheid nodig is.
De dierenregelgeving blijft de basis
Iedere gehouden dierlocatie krijgt te maken met de Wet dieren.
De verdere uitwerking staat onder meer in het Besluit houders van dieren en de Regeling houders van dieren. Daarnaast kunnen afhankelijk van diersoort en activiteit regels spelen rond UBN, identificatie en registratie, diergezondheid, toegestane diersoorten, fokken, diertransport, diergeneesmiddelen, kadavers, CITES en invasieve exoten. De NVWA noemt de Wet dieren, het Besluit houders van dieren en de Regeling houders van dieren expliciet als belangrijke wettelijke basis voor dierenwelzijn. RVO.nl
Maar de dierwetgeving vertelt nog niets over bijvoorbeeld medewerkers, een kantine, brandveiligheid of een zorgfunctie.
Andere functies activeren andere regels
Afhankelijk van de locatie kunnen daarnaast bijvoorbeeld aan de orde zijn:
- Arbowet en Arbobesluit.
- Regels rond biologische agentia.
- Arbeidstijden en regels voor jeugdigen.
- Omgevingswet.
- Besluit bouwwerken leefomgeving.
- Besluit activiteiten leefomgeving.
- Omgevingsplan en APV.
- Voedselveiligheidsregels.
- Allergenenregels.
- Alcoholwet.
- Tabaks- en rookregels.
- Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023.
- Drinkwater- en legionellaregels.
- Regels rond gevaarlijke stoffen en biociden.
- AVG en cameratoezicht.
- Wet kinderopvang en Personenregister Kinderopvang.
- Zorgwetgeving zoals Wkkgz, Wtza en Wmcz 2018, afhankelijk van de zorgvorm.
- Natuur- en soortenbescherming.
- Regels rond bodem, water, afval, mest en lozingen.
Dit is nog steeds geen uitputtende lijst.
De wet geeft niet altijd het praktische antwoord
Dit is een van de belangrijkste redenen waarom locaties regelgeving ingewikkeld vinden.
Sommige verplichtingen zijn duidelijk:
een dier moet geregistreerd zijn, een vergunning moet aanwezig zijn of een bepaalde melding moet worden gedaan.
Andere regels werken met open normen.
Bij dierenwelzijn gaat het bijvoorbeeld over voldoende bewegingsvrijheid, natuurlijk gedrag, geschikte huisvesting, hygiënische omstandigheden en voldoende frisse lucht. RVO benoemt deze eisen, maar de precieze praktische invulling verschilt per diersoort en situatie.
Ook de overheid erkent dat open normen in dierenwelzijnsregelgeving nadere invulling kunnen vragen.
Daarom kijkt KinderboerderijAdvies naast wetgeving ook naar relevante professionele en wetenschappelijk onderbouwde bronnen.
Het LICG kan bij verschillende huis- en hobbydieren bijvoorbeeld inhoudelijke informatie geven over passende verzorging en huisvesting. RVO verwijst zelf naar het LICG als informatiebron voor goede zorg aan huis- en hobbydieren.
Zo'n professionele richtlijn is niet automatisch hetzelfde als wetgeving.
Maar zij kan wel helpen onderbouwen wat in de praktijk passend en professioneel is.
Ook educatie en materialen kunnen regelgeving raken
Een educatieve functie lijkt soms los te staan van wetgeving. Dat is niet altijd zo. Wanneer een locatie onder de dierentuinvergunning valt, zijn bijvoorbeeld ook educatie en conservatie onderdeel van de wettelijke vergunningseisen.
En ook educatiemateriaal kan juridische vragen opleveren. Een opgezette vogel of ander dierpreparaat is niet automatisch “gewoon een oud object uit de kast”. Bij beschermde soorten kunnen CITES-, herkomst- of andere soortenbeschermingsregels spelen. De NVWA wijst er expliciet op dat ook opgezette exemplaren van beschermde soorten onder regelgeving kunnen vallen en dat legale herkomst aantoonbaar moet kunnen zijn.
Praktijkvoorbeeld
Een locatie heeft al twintig jaar een aantal opgezette vogels in de educatieruimte. Niemand weet meer waar ze vandaan komen en er zijn geen papieren.Dat betekent niet automatisch dat de locatie in overtreding is.Maar het is wél een reden om eerst de soorten en herkomst te controleren voordat zo'n collectie wordt uitgebreid, verkocht of overgedragen. Dat soort onderwerpen komt bij een nulmeting geregeld juist boven tafel omdat niemand er meer bij stilstaat.
Wetgeving zegt soms weinig en daardoor juist veel
Een wettelijke regel kan heel concreet zijn, bijvoorbeeld een registratieplicht.
Maar regels rond dierenwelzijn, veilig werken of zorgvuldig beheer zijn regelmatig opener geformuleerd.
Een dier moet bijvoorbeeld passende huisvesting en voldoende bewegingsvrijheid hebben. Dat vertelt een beheerder nog niet automatisch hoe groot een verblijf voor zijn specifieke diergroep moet zijn.
Dan worden soortkennis, professionele richtlijnen, actuele inzichten en de feitelijke omstandigheden belangrijk bij de onderbouwing.
Hetzelfde geldt voor veiligheid.
Er staat niet voor iedere kinderboerderij exact beschreven hoeveel controle rond een dierverblijf moet plaatsvinden of wanneer een tweede poort nodig is. Toch kan de inrichting bij een voorzienbaar ontsnappingsrisico relevant worden wanneer er daadwerkelijk iets gebeurt.
Daarom is alleen zoeken naar de zin “waar staat dat letterlijk in de wet?” vaak onvoldoende.
Niet alles is juridisch, maar het kan wel juridische gevolgen krijgen
Een slecht schoon te houden werkruimte, verouderd werkschema, beschadigd hekwerk of ongeschikt publieksmateriaal is niet automatisch een wettelijke overtreding.
Maar zulke omstandigheden kunnen samen wél belangrijk worden bij de beoordeling van dierenwelzijn, arbeidsveiligheid, zorgvuldigheid, toezicht of aansprakelijkheid.
Dat is precies waarom KinderboerderijAdvies breed kijkt.
Vakbekwaamheid: wettelijk verplicht of professioneel verstandig?
RVO maakt een belangrijk onderscheid. Een gewone kinderboerderij of onderwijsinstelling met dieren valt
niet automatisch onder de regels voor bedrijfsmatige activiteiten met gezelschapsdieren.
Gaat de locatie daarnaast bedrijfsmatig gezelschapsdieren opvangen, fokken, verkopen of afleveren, dan kan dat veranderen. In dat regime gelden onder meer registratieverplichtingen en moet een beheerder over een passend bewijs van vakbekwaamheid beschikken.
KinderboerderijAdvies adviseert daarnaast ook wanneer zo'n formeel bewijs niet wettelijk verplicht is om belangrijke
dierverantwoordelijke functies aantoonbaar met passende vakkennis te bezetten.
Dat kan bijvoorbeeld blijken uit een relevante opleiding, diploma, erkend certificaat, bijscholing en aantoonbare praktijkervaring.
Jarenlange ervaring is waardevol. Maar professionele dierhouderij moet ook overdraagbaar en aantoonbaar deskundig georganiseerd zijn.
Verder binnen Wetgeving & Veiligheid
Zoönosen & infectiepreventie
Wanneer diergezondheid, bezoekers, medewerkers en omgeving elkaar raken.
RI&E &
veilig werken
Over werkzaamheden, vrijwilligers, biologische agentia en arbeidsmiddelen.
Gebouwen & brandveiligheid
Over gebouwgebruik,
technische voorzieningen en calamiteiten.
Rollen & verantwoordelijkheden
Wie moet iets regelen
en wie
controleert de opvolging?
Geldt dit ook als wij maar een kleine locatie zijn?
Een dierenweide zonder medewerkers, horeca en gebouw heeft minder juridische lagen dan een multifunctionele kinderboerderij.
Dat betekent niet dat dierenwelzijn, verantwoordelijkheid, registratie of veiligheid mogen ontbreken.
Het betekent dat de oplossing eenvoudiger mag zijn.
Daarom geen openbare alles-in-één-checklist
Een generieke checklist wekt gemakkelijk de indruk dat alles wat erop staat voor iedereen verplicht is.
Of andersom: dat iets wat niet op de lijst staat dus niet relevant zou zijn.
KinderboerderijAdvies werkt daarom vanuit de feitelijke situatie en brengt daarna gericht in beeld welke wetgeving, verantwoordelijkheid en deskundigheid relevant kan zijn.
Weet u welke regels daadwerkelijk op uw locatie van toepassing zijn?
Een lange lijst wetten downloaden lost dat meestal niet op.
De moeilijkheid zit juist in de vertaling naar de feitelijke situatie: welke dieren worden gehouden, wie werkt er, welke gebouwen zijn aanwezig, welke aanvullende activiteiten worden uitgevoerd en welke organisatie vervult welke rol?
Een nulmeting brengt deze uitgangssituatie eerst in beeld. Daarna kan gericht worden bepaald welke wetgeving, professionele richtlijn of specialistische beoordeling werkelijk relevant is.
Zo voorkomt u onnodige administratie én de kans dat minder voor de hand liggende verplichtingen worden gemist.