Aanvullende functies en verantwoordelijkheden

Van kinderboerderij naar brede maatschappelijke voorziening. Wat betekent dat voor veiligheid, dierenwelzijn, wetgeving en beheer?

Meer activiteiten, meer mogelijkheden en meer verplichtingen

Een kinderboerderij is allang niet meer overal uitsluitend een plek waar dieren worden gehouden en bezoekers kennismaken met de natuur. Sommige locaties bieden ook dagbesteding, onderwijs, leerwerkplekken, horeca, speelvoorzieningen, evenementen of opvang van dieren.

Deze activiteiten kunnen elkaar versterken en bijdragen aan de maatschappelijke betekenis en financiële mogelijkheden van de locatie.

Maar iedere uitbreiding vraagt ook een zorgvuldige beoordeling. Een activiteit die op zichzelf waardevol is, moet passen bij de dieren, de gebouwen, de beschikbare deskundigheid en de dagelijkse organisatie.

KinderboerderijAdvies ondersteunt bij het beoordelen van die samenhang. Niet met het uitgangspunt dat iedere kinderboerderij zoveel mogelijk functies moet krijgen, maar om te zorgen dat activiteiten verantwoord, uitvoerbaar en toekomstbestendig zijn.

Welke aanvullende functies komen voor?

Het VSKBN-brancherapport 2025 laat zien dat onder de responderende kinderboerderijen uiteenlopende voorzieningen en nevenactiviteiten voorkomen.

Zo geeft 88% van de betreffende respondenten aan een speeltuin te hebben, 60% horeca in eigen beheer en 53% verhuur van ruimten. Ook vakantieopvang van dieren, opvang van afstandsdieren, schooltuinen en activiteiten voor wijkbewoners komen voor.

Deze percentages zijn afkomstig uit een ledenonderzoek met 60 respondenten en mogen niet worden beschouwd als landelijke percentages voor alle kinderboerderijen.

Horeca, keuken en voedselverstrekking

Bij het bereiden, verwerken of verkopen van levensmiddelen kunnen regels gelden voor voedselveiligheid, registratie, hygiëne en allergeneninformatie.

Op een dierlocatie vraagt vooral de scheiding tussen dieren, mest, vuile werkzaamheden, bezoekers en voedselbereiding aandacht.

Ook moeten de inzet van medewerkers en vrijwilligers, schoonmaakafspraken en verantwoordelijkheden aansluiten bij de feitelijke activiteiten.

Speelvoorzieningen en publieksactiviteiten

Speeltoestellen, kinderfeestjes, evenementen en andere bezoekersactiviteiten kunnen aanvullende aandachtspunten opleveren voor toezicht, onderhoud, veiligheid, routing en aansprakelijkheid.

Voor speeltoestellen kan het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023 van toepassing zijn. De eisen hangen onder meer af van het soort toestel en de gebruikssituatie.

Zorg, dagbesteding en participatie

Wanneer cliënten of deelnemers werkzaamheden met dieren uitvoeren, moeten de zorgtaken, begeleiding en dierverzorging goed worden afgestemd.

Niet iedere deelnemer kan dezelfde taken veilig uitvoeren en niet ieder dier is geschikt voor intensief contact. Daarom moeten zowel de veiligheid van mensen als de belangen en behoeften van de dieren worden beschermd.

De betrokken zorgorganisatie blijft verantwoordelijk voor de zorginhoudelijke begeleiding binnen haar eigen wettelijke kader. De organisatie van de dierhouderij vraagt daarnaast voldoende deskundigheid en toezicht.

Dierenopvang, vakantieopvang en afstandsdieren

Kinderboerderijen krijgen soms verzoeken om tijdelijk dieren op te vangen of dieren over te nemen die een eigenaar niet langer kan verzorgen. Dat lijkt misschien een logische uitbreiding, maar opvang brengt andere verantwoordelijkheden met zich mee dan het houden van een eigen, stabiele diergroep. Er moet onder meer worden nagedacht over herkomst, diergezondheid, huisvesting, quarantaine, registratie, beschikbare opvangcapaciteit, herplaatsing en de gevolgen voor de eigen dieren.

Wanneer sprake is van bedrijfsmatige opvang, handel, verkoop of fokkerij van gezelschapsdieren kunnen aanvullende wettelijke eisen gelden. Denk aan registratie van de locatie, vakbekwaamheid en administratieve en huisvestingseisen. RVO maakt daarbij expliciet onderscheid tussen het reguliere houden van dieren op een kinderboerderij en aanvullende bedrijfsmatige activiteiten met gezelschapsdieren. Niet iedere incidentele opvang betekent automatisch dat alle regels voor bedrijfsmatige dierenopvang van toepassing zijn. Dat moet aan de hand van de werkelijke activiteiten worden beoordeeld.

Educatie, leerwerkplekken en samenwerking

Ook educatieve en maatschappelijke activiteiten vragen organisatie. Denk aan leerlingen die verblijven schoonmaken, stagiairs die dieren verzorgen of vrijwilligers die een schoolgroep begeleiden.

Daarbij moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor de dieren, de instructies, het toezicht en de veiligheid.

Een educatieve activiteit hoort bovendien aan te sluiten op verantwoord dierenwelzijn. Dieren moeten kunnen rusten, zich terugtrekken en mogen niet worden blootgesteld aan ongeschikt of voortdurend publiekscontact.

Niet iedere uitbreiding is een verbetering

Meer activiteiten kunnen ook leiden tot extra druk op vrijwilligers, hogere onderhoudskosten, meer administratie, grotere bezoekersstromen en minder rust voor dieren.

Daarom is het verstandig vooraf te beoordelen:

  • Welke maatschappelijke behoefte de nieuwe functie vervult.

  • Welke mensen, middelen en deskundigheid daarvoor nodig zijn.

  • Welke aanvullende wet- en regelgeving van toepassing kan zijn.

  • Of de bestaande gebouwen en voorzieningen geschikt zijn.

  • Of de activiteit past bij de gehouden dieren en de beschikbare ruimte.

  • Wie verantwoordelijk wordt voor beheer, toezicht en financiering.

  • Of de activiteit ook op langere termijn uitvoerbaar blijft.

Soms is uitbreiding wenselijk. In andere gevallen kan het versterken van bestaande functies of het verminderen van het aantal activiteiten een betere keuze zijn.

Wat kan KinderboerderijAdvies betekenen?

KinderboerderijAdvies kan helpen om bestaande activiteiten en uitbreidingsplannen in samenhang te beoordelen.

Bijvoorbeeld als een kinderboerderij wil onderzoeken of er ruimte is voor dagbesteding, nieuwe educatieve voorzieningen, dierenopvang of een bredere wijkfunctie. Ook wanneer een gemeente meerdere maatschappelijke functies op één locatie wil samenbrengen, is het belangrijk dat vooraf duidelijk wordt wat daarvan de organisatorische en financiële gevolgen zijn. Afhankelijk van de opdracht kan worden gekeken naar dierenwelzijn, inrichting, deskundigheid, beheer, verantwoordelijkheden, relevante wetgeving en de relatie met gemeentelijk beleid.

Waar een gespecialiseerde beoordeling nodig is, bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid, zorgwetgeving, bouwtechnische eisen of arbeidsveiligheid, kan worden aangegeven welke deskundigheid daarbij betrokken moet worden. Het resultaat is een beter onderbouwde keuze over de gewenste activiteiten en de voorwaarden waaronder deze verantwoord kunnen worden uitgevoerd.

Nieuwe activiteiten of bestaande functies beoordelen?

Overweegt uw kinderboerderij nieuwe activiteiten aan te bieden?
Of wilt u als gemeente of bestuur weten of alle bestaande functies op een locatie nog goed georganiseerd zijn?

KinderboerderijAdvies denkt graag mee over een aanpak die aansluit bij de mogelijkheden van uw locatie en organisatie.