Vogelgriep op kinderboerderijen en dierenweides

Wat moet u regelen voor uw vogels, verblijven, bezoekers en medewerkers, en hoe bereidt u zich voor op nieuwe maatregelen?

Vogelgriep vraagt om voortdurende voorbereiding

Vogelgriep is een besmettelijke ziekte die vooral bij vogels voorkomt.
Sommige varianten kunnen ernstige ziekte en sterfte veroorzaken bij onder andere kippen, eenden, ganzen en andere vogelsoorten.
Ook kinderboerderijen, dierenweides en zorglocaties kunnen met vogelgriep te maken krijgen.
Besmetting kan plaatsvinden via contact met besmette vogels of materiaal en een omgeving die met het virus is verontreinigd.
De overheid kan maatregelen instellen om verspreiding tegen te gaan.
Welke verplichtingen gelden, kan veranderen en hangt mede af van de landelijke en regionale situatie.

Daarom is het belangrijk dat een locatie niet pas tijdens een uitbraak nadenkt over huisvesting, bezoekersstromen, hygiëne en dagelijkse verzorging.

Ophokplicht en afschermplicht zijn niet hetzelfde

Bij vogelgriep kunnen verschillende maatregelen gelden.

Een ophokplicht houdt in dat bepaalde vogels binnen moeten worden gehouden. Een afschermplicht houdt in dat vogels zodanig worden gehouden dat contact met wilde vogels en hun uitwerpselen wordt voorkomen.

Voor kinderboerderijen en hobbyhouders is vooral de afschermplicht van belang wanneer deze voor hun diercategorie en locatie is ingesteld.

De regeling kan onder meer betrekking hebben op hoenderachtigen, watervogels en loopvogels. Voorbeelden zijn kippen, kwartels, pauwen, eenden, ganzen en nandoes.

Welke vogels en houders onder de maatregelen vallen, moet altijd worden gecontroleerd aan de hand van de actuele officiële bekendmakingen.

Waarom de huisvesting vooraf geschikt moet zijn

Een kinderboerderij moet kunnen beoordelen hoe de vogelhouderij blijft functioneren wanneer dieren tijdelijk afgeschermd moeten worden.

Daarbij zijn onder andere de volgende vragen belangrijk:

  • Zijn passende binnenverblijven, volières of overdekte rennen beschikbaar?

  • Beschikken de dieren ook tijdens een langdurige afschermperiode over voldoende bruikbare ruimte?

  • Kunnen verschillende soorten en groepen gescheiden worden wanneer dat nodig is?

  • Zijn voer, water, rustplaatsen, ventilatie en inrichting geschikt?

  • Kunnen wilde vogels en hun uitwerpselen voldoende worden geweerd?

  • Kan het verblijf veilig worden gereinigd en onderhouden?

  • Kunnen medewerkers de dieren verzorgen zonder onnodige kruisbesmetting?

Een afschermvoorziening die alleen geschikt is voor enkele dagen, kan bij een langdurige periode problemen opleveren voor dierenwelzijn en dagelijkse verzorging.

Daarom moet het noodscenario onderdeel zijn van de beoordeling van de gewone huisvesting.

Bezoekers en publiekscontact

Bij vogelgriepmaatregelen kan de toegang tot vogelverblijven worden beperkt.
Kinderboerderijen kunnen onder bepaalde maatregelen openblijven voor bezoekers,
terwijl bezoekers de ruimten waar risicovogels worden gehouden niet mogen betreden.

Dit vraagt om een inrichting waarbij vogels kunnen worden afgeschermd zonder dat de gehele locatie automatisch ontoegankelijk wordt.
Denk aan afsluitbare doorgangen, duidelijke looproutes, afscheidingen en bezoekersinformatie.

Dagelijkse hygiëne en besmettingspreventie

Ook buiten perioden waarin aanvullende maatregelen gelden, is goede hygiëne belangrijk.

Een locatie moet onder meer aandacht hebben voor de herkomst en gezondheid van nieuwe vogels, schoonmaakmaterialen, de opslag van voer en strooisel, diercontact, het gebruik van laarzen en werkkleding en het voorkomen van contact met wilde vogels.

Ook moet duidelijk zijn hoe wordt gehandeld wanneer plotseling ziekteverschijnselen of sterfte optreden.

Bij een vermoeden van vogelgriep moet zo snel mogelijk de dierenarts worden ingeschakeld en de geldende meldprocedure worden gevolgd. Ook hobbyhouders hebben een wettelijke meldplicht.

Bij de verdere afhandeling en eventuele bestrijdingsmaatregelen zijn de NVWA en andere bevoegde instanties leidend.

Bijzondere aandacht voor medewerkers en vrijwilligers

Naast dierenwelzijn speelt ook de bescherming van mensen een rol.

Voor mensen die door hun werk in contact komen met besmette dieren kan het blootstellingsrisico hoger zijn dan voor gewone bezoekers.

Het RIVM vermeldt dat vanaf 2026 medewerkers van kinderboerderijen behoren tot de beroepsgroepen die vanwege een verhoogde kans op blootstelling aan vogelgriep in aanmerking kunnen komen voor de gewone griepprik. Deze vaccinatie is vrijwillig en is geen vaccinatie tegen vogelgriep zelf.

Werkgevers moeten de relevante arbeidsgezondheidsrisico's beoordelen en zo nodig de bedrijfsarts of arbodienst betrekken.

Actuele vogelgriepmaatregelen controleren

De situatie bij vogelgriep kan snel veranderen. Daarom is een algemene kennisbank geen vervanging voor de actuele overheidsinformatie.

Controleer bij twijfel en vóór veranderingen in huisvesting, bezoekerscontact, transport of evenementen altijd:

  • De actuele landelijke maatregelen op Rijksoverheid.nl.

  • De regels voor hobbyhouders, kinderboerderijen en dierentuinen bij RVO.

  • De actuele beperkingsgebieden via de officiële Dierziekteviewer.

  • De meldinformatie en aanwijzingen van de NVWA.

De organisatie moet duidelijk hebben wie deze informatie controleert en wie noodzakelijke maatregelen binnen de locatie doorvoert.

Wat kan KinderboerderijAdvies betekenen?

KinderboerderijAdvies kan de bestaande vogelhuisvesting en organisatie beoordelen, inclusief de mogelijkheden om vogels bij een afschermplicht verantwoord te houden.

Daarbij kan worden gekeken naar verblijfsruimte, inrichting, diergroepen, reinigbaarheid, hygiëne, bezoekersroutes en werkinstructies.

Ook kan worden geholpen bij het voorbereiden of actualiseren van een locatiegebonden vogelgriepprotocol. Dat protocol moet zowel aansluiten op de geldende maatregelen als praktisch uitvoerbaar zijn voor medewerkers en vrijwilligers.

Zo kan de locatie bij een nieuwe uitbraak sneller en zorgvuldiger handelen, zonder dierenwelzijn en dagelijkse verzorging uit het oog te verliezen.

Bent u klaar om vogelgriepmaatregelen te nemen?

Wilt u weten of uw vogelverblijven geschikt zijn voor zowel de normale situatie als perioden met aanvullende beperkingen?

KinderboerderijAdvies kan dit meenemen in een beoordeling van de huisvesting, een nulmeting of een traject voor verbetering en kwaliteitsborging.